Gluten to białkowa substancja naturalnie występująca w ziarnach zbóż, takich jak pszenica (w tym orkisz, płaskurka, samopsza), jęczmień i żyto. Także owies może być źródłem glutenu, jeśli nie jest specjalnie produkowany i przetworzony, aby uniknąć zanieczyszczeń. Choć gluten szkodzi przede wszystkim osobom z celiakią, czyli autoimmunologiczną chorobą jelit, coraz więcej osób doświadcza nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten lub alergii na pszenicę. Dieta bezglutenowa staje się coraz bardziej popularna, a jej zasady są jasno określone: za produkty bezglutenowe uznaje się te, których zawartość glutenu nie przekracza 20 mg na kilogram (20 ppm). W tym artykule przedstawimy najważniejsze informacje na temat glutenu i diety bezglutenowej.
Jak działa gluten na organizm?
Gluten może powodować negatywne skutki dla zdrowia. Osoby z celiakią są szczególnie narażone na negatywne skutki glutenu. Choroba ta jest autoimmunologiczną chorobą jelit, która objawia się uszkodzeniem kosmków jelitowych i zaburzeniem wchłaniania substancji odżywczych. Gluten jest także przyczyną alergii pokarmowych i nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten, które dotyczą coraz większej liczby osób. Zanieczyszczenie środowiska oraz zmodyfikowanie genetycznie pszenicy są wskazywane jako czynniki przyczyniające się do zwiększenia liczby osób z chorobami związanymi z glutenem.
Rodzaje celiakii i charakterystyczne objawy
Wyróżnione są trzy typy celiakii: pełnoobjawową, skąpoobjawową i utajoną, z czego każdy z nich charakteryzuje się innymi objawami.
Pełnoobjawowa celiakia objawia się biegunkami, wymiotami, wzdęciami, bólem brzucha, utratą masy ciała, osłabieniem, apatią i niechęcią do jedzenia.
Skąpoobjawowa celiakia objawia się łagodnymi objawami, takimi jak biegunki, wzdęcia, bóle brzucha, zmęczenie i anemia.
U osób z utajoną celiakią nie występują żadne objawy, ale nadal występuje uszkodzenie kosmków jelitowych i zaburzenia wchłaniania substancji odżywczych.
Korzyści wynikające z diety bezglutenowej
Osoby, które cierpią na choroby związane z glutenem, takie jak celiakia, nieceliakalna nadwrażliwość na gluten czy alergia na pszenicę, muszą przestrzegać diety bezglutenowej. Jednak dieta bezglutenowa może być korzystna dla zdrowia również dla osób, które nie cierpią na te choroby. Może to pomóc w poprawie stanu skóry, zmniejszeniu bólów stawów, poprawie trawienia oraz ogólnym samopoczuciu. Ważne jest jednak, aby taka dieta była świadomie planowana i opierała się na produktach naturalnie bezglutenowych lub certyfikowanych, aby uniknąć niedoborów.
Podsumowując, dieta bezglutenowa jest konieczna dla osób z celiakią oraz innych chorób związanych z glutenem, takich jak nadwrażliwość na gluten czy alergia pokarmowa. Spożywanie glutenu może prowadzić do uszkodzenia kosmków jelitowych i zaburzeń wchłaniania substancji odżywczych, co może skutkować poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi.
Jednocześnie, coraz więcej ludzi decyduje się na rezygnację z glutenu z powodów zdrowotnych i żywieniowych, a niekoniecznie z powodu zdiagnozowanych chorób. Dieta bezglutenowa może być korzystna dla zdrowia osób, które nie cierpią na choroby związane z glutenem, ale należy pamiętać, że wymaga ona świadomego planowania i dobierania odpowiednich produktów. Zawsze warto czytać etykiety i szukać międzynarodowego znaku Przekreślonego Kłosa.
Warto również pamiętać o wpływie zmodyfikowanej genetycznie pszenicy oraz zanieczyszczenia środowiska na zwiększenie liczby osób z chorobami związanymi z glutenem. Właśnie dlatego, coraz częściej decydujemy się na produkty bezglutenowe, które są coraz bardziej dostępne na rynku.
Najczęściej zadawane pytania
Co oznacza termin „bezglutenowy” na etykiecie produktu?
Zgodnie z Rozporządzeniem Wykonawczym Komisji (UE) nr 828/2014, produkt oznaczony jako „bezglutenowy” musi zawierać mniej niż 20 mg glutenu na kilogram (20 ppm). Jest to prawnie określony standard, który zapewnia bezpieczeństwo osobom na diecie bezglutenowej. Często takie produkty oznaczone są także międzynarodowym licencjonowanym znakiem Przekreślonego Kłosa.
Jakie zboża należy wyeliminować z diety bezglutenowej?
Z diety bezglutenowej należy wyeliminować pszenicę (w tym orkisz, płaskurkę, samopszę), jęczmień i żyto oraz wszystkie produkty z ich dodatkiem. Zwykły owies również jest zabroniony ze względu na ryzyko zanieczyszczenia glutenem podczas uprawy i przetwarzania. Dozwolony jest jedynie certyfikowany owies bezglutenowy, który jest specjalnie produkowany, aby uniknąć kontaktu z innymi zbożami glutenowymi.
Czy ostrzeżenia producenta o możliwej zawartości glutenu są wiążące?
Ostrzeżenia typu „może zawierać śladowe ilości glutenu” lub „wyprodukowano w zakładzie, gdzie przetwarza się gluten” są dobrowolne i mają na celu ochronę producenta. Osoby z celiakią lub silną nadwrażliwością na gluten powinny unikać produktów z takimi adnotacjami, ponieważ nawet niewielkie ilości glutenu mogą wywołać reakcję. Dla nich bezpieczne są wyłącznie produkty z jednoznacznym oznaczeniem „bezglutenowy” i/lub znakiem Przekreślonego Kłosa.